Στις αρχές του 1970 η Κυπριακή Δημοκρατία και το γενικότερο Κυπριακό Ζήτημα βρισκόταν στην κρισιμότερη καμπή της. Ο Μακάριος είχε ακολουθήσει μια ανεξάρτητη πολιτική συγκρουόμενος πολλές φορές με την κυβέρνηση 

Παπανδρέου (π.χ. απόρριψη σχεδίου Άτσεσον, αναθεώρηση δεκατριών σημείων κτλ), αλλά ακόμη περισσότερο με το καθεστώς της 21ης Απριλίου λίγα χρόνια μετά. Η πολιτική που ακολουθούσε ο Μακάριος ήταν αντι-νατοική (στον ΟΗΕ είχε ταχθεί με την ομάδα των αδεσμεύτων) και αντιτουρκική (πίεζε ισχυρά τις τουρκοκυπριακές κοινότητες της Κύπρου τις οποίες είχε απομονώσει πλήρως) και έφερνε την εκάστοτε Ελληνική κυβέρνηση σε δυσχερή θέση.

Το καθεστώς της 21ης Απριλίου εχθρευόταν ανοιχτά τον Μακάριο, ενώ θεωρούσε το Κυπριακό ως «αγκάθι» στις σχέσεις το στρατιωτικό καθεστώς της Τουρκίας. Στην «συνάντηση του Έβρου το 1967» με την ανώτατη Τουρκική ηγεσία, ο Παπαδόπουλος είχε αποδεχθεί την απομάκρυνση της ενισχυμένης ελληνικής μεραρχίας από το νησί, υποκύπτοντας στον Τουρκικό εκβιασμό. Τα εκρηκτικά που είχε χρησιμοποιήσει ο Παναγούλης για την δολοφονία του Παπαδόπουλου του είχαν δοθεί από τον Μακάριο μέσω του Πολύκαρπου Γεωρκάντζη. Ο Παπαδόπουλος ήλπιζε σε μια λύση «διπλής ένωσης» για το Κυπριακό, λύση που ο Μακάριος απέρριπτε σε κάθε μορφή της 

θεωρώντας την «ντε φάκτο» διχοτόμηση.

Η «Εθνική Φρουρά» που έδρευε στην Κύπρο ελεγχόταν πλήρως από την στρατιωτική κυβέρνηση και ήταν εχθρικά διακείμενη στον Μακάριο. Την ίδια στιγμή τόσο οι Αμερικάνοι όσο και οι Βρετανοί εχθρεύονταν ανοιχτά τον Μακάριο ως παράγοντα αποσταθεροποίησης, ενώ η Τουρκία είχε αποκτήσει επαρκή αποβατικά μέσα για μια επίθεση στην Κύπρο ήδη από το 1968. Μέσα σε αυτό το εντελώς ανώμαλο κλίμα ο στρατηγός Γεώργιος Γρίβας βρισκόταν υπό κατ΄ οίκον περιορισμό από την 21η Απριλίου στο σπίτι του στο Χαλάνδρι, σχεδιάζοντας την επάνοδο του στην Κύπρο. Οι σχέσεις του με τον Παπαδόπουλο ήταν πολύ κακές, αλλά στρεφόταν κυρίως κατά του Μακαρίου.

Ο Γρίβας θεωρούσε τον Μακάριο υπεύθυνο για την αποτυχία του αγώνα της ΕΟΚΑ και την υπογραφή των συνθηκών της Ζυρίχης και Λονδίνου τις οποίες θεωρούσε προδοτικές. Οι 

σχέσεις των δύο ανδρών εξομαλύνθηκαν πρόσκαιρα το 1959, πέρασαν από διακυμάνσεις την περίοδο 1964-1967 για να διακοπούν οριστικά με την ανάκληση του Γρίβα στην Ελλάδα μετά τα γεγονότα της Κοφίνου. Ο Γρίβας αποκαλούσε πάντοτε τον Μακάριο με το κοσμικό του όνομα (Μούσκος) ενώ του ζητούσε επίμονα να παραιτηθεί από την προεδρία αποκαλώντας τον ανθενωτικό και αρχομανή.

Στα τέλη Αυγούστου του 1971 ο Γρίβας ξεφεύγει από τον κλοιό παρακολούθησης και φτάνει με θαλαμηγό στην Κύπρο. Μέσα σε ένα εξάμηνο οργανώνει την ΕΟΚΑ Β΄ με στόχο την ΕΝΩΣΗ της Κύπρου με την Ελλάδα. Το οργανωτικό πλαίσιο της οργάνωσης βασίστηκε στα πρότυπα της αρχικής ΕΟΚΑ, ενώ και οι οπαδοί της σε μεγάλο ποσοστό προέρχονταν από την απελευθερωτική οργάνωση. Ο οπλισμός της οργάνωσης παρασχέθηκε από την «Εθνική Φρουρά», αλλά και εμμέσως από το Ισραήλ με αντάλλαγμα πληροφορίες για την εκγύμναση Παλαιστινίων στρατιωτών στο νησί από τις ομάδες Λυσσαρίδη. Όπως φάνηκε πολύ σύντομα, η βασική προτεραιότητα του Γρίβα ήταν να εκμηδενίσει τον Μακάριο.

Πολύ σύντομα λόγω του ενδόξου ονόματος του Γρίβα αλλά και των εξαγγελιών του για ΕΝΩΣΗ, η ΕΟΚΑ Β απέκτησε μαχητικούς πυρήνες σε όλο το νησί. Στην ακμή της, η οργάνωση διέθετε πάνω από 10.000 μέλη. Πολλοί πίστευαν πως αν ο Γρίβας έκανε επίθεση σε κείνη την χρονική στιγμή (και με δεδομένη την συνενοχή της 

Εθνικής Φρουράς), ο Μακάριος ήταν καταδικασμένος. Ο Μακάριος έβλεπε τον κίνδυνο και αποφάσισε να εξοπλίσει τους οπαδούς του αγοράζοντας από την (κομμουνιστική) Τσεχοσλοβακία μεγάλη ποσότητα όπλων και πυρομαχικών με την οποία τον Ιανουάριο του 1972 εξόπλισε τους πολυάριθμους οπαδούς του. Έτσι ο εμφύλιος ήταν επικείμενος ενώ ο κίνδυνος της Τουρκίας κάτι παραπάνω από εμφανής.

Ο Μακάριος επιζήτησε συμβιβασμό με τον Γρίβα καταλαβαίνοντας πως όφειλε να μειώσει τους επικίνδυνους αντιπάλους του. Επιζήτησε συνάντηση με τον Γρίβα, που έγινε στις 26 Μαρτίου 1972, σε τεταμένο κλίμα. Ο Γρίβας ζήτησε την παραίτηση του Μακάριου και την άμεση κήρυξη ΈΝΩΣΗΣ με την Ελλάδα. ο Μακάριος προσπάθησε να κερδίσει χρόνο, συμφωνώντας κατ΄ αρχήν, αλλά εκφράζοντας φόβους για το που οδηγούσε μια τόσο προκλητική προς την Τουρκία στάση. Τόνιζε στον Γρίβα ότι ούτε η στρατιωτική κυβέρνηση θα δεχόταν να θυσιάσει την θέση της στο ΝΑΤΟ και τις σχέσεις της με την Τουρκία για την ΈΝΩΣΗ.

Η άρνηση των θέσεων του Γρίβα από τον Μακάριο οδηγεί πλέον στην ρήξη και τον Εμφύλιο μέσα στο 1973. Τον Απρίλιο του 1973 δολοφονείται από την ΕΟΚΑ Β στην Λάρνακα ο Γ. Φωτίου, παράγοντας του κόμματος Λυσσαρίδη. Ακολούθησαν πολύνεκρες βομβιστικές επιθέσεις 

σε αστυνομικούς σταθμούς και νέες εκτελέσεις εν ψυχρώ οπαδών του Μακαρίου πολλοί εκ των οποίων υπήρξαν και αγωνιστές της ΕΟΚΑ Α΄. Ακολούθησε η εντυπωσιακή απαγωγή του υπουργού Δικαιοσύνης Χρ. Βάκη, ενώ κυκλοφορούσαν παντού προκηρύξεις του Γρίβα.

Το καλοκαίρι του 1973 σημειώθηκε μια παύση στις ενέργειες της ΕΟΚΑ Β μετά από επιλογή του Γρίβα που αποφάσισε να απευθυνθεί στον κυπριακό λαό με μια σειρά από διαγγέλματα σε εφημερίδες του νησιού. Στις 7 Οκτωβρίου 1973 σημειώθηκε η σοβαρότερη απόπειρα δολοφονίας κατά του Μακαρίου με την ανατίναξη του δρόμου που θα περνούσε το αυτοκίνητο του . Η ανατίναξη, ήταν μεγάλης ισχύος, άνοιξε έναν τεράστιο κρατήρα, αλλά δεν σκότωσε τον Μακάριο καθώς ο υποψήφιος… τυραννοκτόνος Κυριάκος Τσεκούρας μάλλον από τύψεις συνειδήσεως εκπυρσοκρότησε νωρίτερα τον μηχανισμό.

Παράλληλα όμως η ΕΟΚΑ Β δεχόταν και σημαντικά χτυπήματα που την κλόνιζαν, με 

συνεχείς συλλήψεις ηγετικών στελεχών της από Μακαριακούς, με ανακάλυψη του οπλισμού της από τις Αρχές, με εύρεση πολλών μυστικών διαταγών και σχεδίων που βοηθούσαν τις Αρχές στον απηνή διωγμό της οργάνωσης. Ο Γρίβας τον Ιανουάριο του 1974 βρισκόταν στο δίλημμα αν όφειλε να ανατρέψει πραξικοπηματικά τον Μακάριο η όχι. Η αντίδραση των οπαδών του Μακάριου, ο φόβος του εμφυλίου, αλλά και το προαίσθημα ότι υπηρετούσε άθελα του τους σκοπούς άλλων (Χούντα, Αμερικάνοι) τον έκανε να διστάζει.

Στην περίεργη αυτή κατάσταση τον βρήκε ο Θάνατος στις 27 Ιανουαρίου 1974. Φυσικός, η όχι σύμφωνα με πολλούς, ο θάνατος αυτός έσωσε και παρέδωσε αμόλυντη την μνήμη του από το αδερφικό αίμα που έμελλε να ρεύσει , από την έξαρση των προσωπικών και γενικότερων πολιτικών παθών στο Νησί….

Πηγή:Σπύρος Παπαγεωργίου, Μακάριος (πορεία δια πυρός και σιδήρου), εκδόσεις «Λαδιά»

• Οι σχέσεις Γρίβα-Μακαρίου δεν ήσαν ποτέ αρμονικές. Ο Μακάριος είχε διαφωνήσε με τον Παπάγο για την επιλογή του Γρίβα ως στρατιωτικού αρχηγού του ένοπλου απλελευθερωτικού αγώνος. Ο Στρατηγός από την άλλη πολλές φορές μετά το τέλος του αγώνος κατηγόρησε τον Μακάριο ως επίορκο, αδίστακτο και εξουσιομανή. Ο Γρίβας ήταν πάντοτε λάτρης της ιδέας της Ένωσης, ο Μακάριος όχι (βλ. Nightmare in Athens, Μαργαρίτα Παπανδρέου). Η ρήξη των σχέσεων τους είχει σημειωθεί ήδη από τον καιρό της ΕΟΚΑ, της εγκατάλειψης της Ένωσης υπέρ της Ανεξαρτησίας και τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου. Ο Γρίβας αν και νικητής στο πεδίο των μαχών υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τη χώρα ενώ ο Μακάριος ανεμπόδιστος να προχωρήσει στη δημιουργία αυλής και παρακράτους. Ο Μακάριος δεν ελάμβανε υπόψιν κανένα, ούτε την Ελλάδα ούτε την Κύπρο, ούτε βεβαίως τον Γρίβα π.χ. η είσοδος μας στους Αδεσμεύτους, η απονενοημένη απόπειρα αλλαγής του συντάγματος και η ΤΟΥΡΚΑΝΤΑΡΣΙΑ του ΄63-64. Ακολούθησαν πολλα, η ΑΣΔΑΚ, η αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας εναντίον του Γρίβα (Πτώση του Comett), τα Γεγονότα της Κοφίνου, η απομάκρυνση της Μεραρχίας και του Στρατηγού όπως βεβαίως και η «λυκοφιλία» του Μακαρίου και Γ.Παπαδόπουλου (βλπ περίπτωση Παναγούλη και Γεωρκάτζη). Όλες οι Ελληνικές Κυβερνήσεις είχαν αγανακτήσει με τα καμώματα του Παπα, τα οποία έθεταν σε κίνδυνο τόσο την Ελλάδα όσο και την Κύπρο.
• Ο Μακάριος είχε κτίσει δίπλα του ένα θεοκρατικό προσωποπαγές κράτος, ένα σκοτεινό περίγυρο και ένα απερίγραπτο παρακράτος όπου όλο το δημόσιο και εκκλησιαστικό χρήμα έρεε σε μια και μόνη συγκεκριμένη κατεύθυνση, την προστασία και τη διατήρηση της εξουσίας του και μέσω διαφόρων παρακρατικών και παραστρατιωτικών ομάδων-οργανώσεων πολεμά τους Κύπριους αντιφρονούντες Ενωτικούς και επεδιώκει την πλήρη διάλυση της Ε.Φ. και την αντκατάσταση της από ένα έμπιστο προς αυτόν μισθοφορικό στρατό. (Παρόμοιες σκέψεις έκαναν και οι Αριστεροί του ΑΚΕΛ που επιθυμούσαν και αυτοί διάλυση της ΕΦ και δημιουργία ενός λαϊκού στρατού ή μίας πολιτοφυλακής. Είχαν προαγοράσει 5000 αυτόματα όπλα. βλπ Εζεκίας Παπαϊωάννου). Οι ενωτικοί ή αντιμακαριακοί ή γριβικοί (όπως θέλετε πείτε τους) ζητούσαν πάντα από τον Σρατηγό προστασία και να έλθει ο ίδος στο νησί ενώ τον διαβεβαιώνουν ότι θα σταθούν δίπλα του και ότι έχουν ήδη κάνει αρκετή προετοιμασία. Ο Μακάριος προσπαθεί παρά τα τραγικά λάθη του, με κάθε τρόπο να προσεταιριστεί τους πάντες Βρεττανούς, Αμερικάνους, Ρώσσους, τον Καραμανλή, το Βασιλιά, τους Ακελικούς, Λυσσαριδικούς, Γιωρκατζικούς, Γριβικούς, το Σαμψών, τον Παπαδόπουλο, τους χουντικούς ακόμη και γνωστούς εγκληματίες και βαρώνους της νύχτας τους, πάντες. Ο στόχος του Μακαρίου δεν ήταν να λύσει το κυπριακό πρόβλημα που μετά το ΄60 και το ΄63-΄64 που πήρε άλλη μορφή αλλά να παρατείνει την παραμονή του στην εξουσία εσαεί.
• Οι σχέσεις Γ.Παπαδόπουλου και Γ.Γρίβα μετά το 1967 υπήρξαν πάρα πολύ εχθρικές και παρέμειναν αναλοίωτες μέχρι τέλους, καθώς ο πρώτος φοβόταν ιδαίτερα τον φιλοβασιλικό Γρίβα για πιθανή ανατροπή του καθεστώτος του (ο Γρίβας είχε τότε βαθμό Αρχιστρατήγου με την Μεραρχία στα πόδια του) ενώ ο δεύτερος θεωρούσε τον Παπαδόπουλο υπεύθυνο τόσο για την αποχώρηση της Ελληνικής Μεραρχίας, τον κατηγορούσε για συμπαιγνία με τον Μακάριο αλλά και την προσπάθεια επιβολής νόθας λύσης επί του Κυπριακού Ζητήματος. (Η αποχώρηση της Μεραρχίας ήταν μία «τεχνιτή κρίση» που προκλήθηκε για να πέσει η Χούντα αλλά επωφελήθηκε από αυτή τόσο ο Παπαδόπουλος όσο και ο Μακάριος που παρέμεινε κυρίαρχος του παιχνιδιού). Ενδεικτικό του μεγάλου φόβου που ένοιωθε ο Δικτάτορας απέναντι στον Αρχηγό της ΕΟΚΑ ήταν το γεγονός ότι έδωσε ο ίδιος σαφείς εντολές τον Νοέμβριο του 1967 όπως ο Αρχηγός τεθεί ουσιαστικά σε κατ΄οίκον περιορισμό και ασφυκτικό αστυνομικό κλοιό γύρω από το σπίτι του στο Χαλάνδρι.
• Ο Γρίβας προσπαθεί να αποκαλύψει την συμπαιγνία τους ενώ αρχίζει τότε να συνεργάζεται και με άλλους αξιωματικούς του Ελληνικού στρατού (περίπου 20), τους περισσότερους από τους οποίους είχε αποστρατεύσει η Χούντα, καθώς και  κάποιους Κυπρίους φοιτητές και πρώην αγωνιστές της ΕΟΚΑ για να χτυπήσει την Χούντα. Οργανώνει έτσι ένοπλες ομάδες κυρίως στην Αθήνα και την Αττική, τις οποίες εξοπλίζει με αυτόματα όπλα, πυρομαχικά και εκρηκτικές ύλες που έμπιστοί του μεταφέρουν μυστικά από την Κύπρο. Παλιοί αγωνιστές της ΕΟΚΑ μεταβαίνουν από την Κύπρο στην Αθήνα όπου εκπαιδεύουν τα μέλη των αντιχουντικών ομάδων του Γρίβα. Οι ομάδες είναι σχεδόν έτοιμες προς δράσην κατά του χουντικού καθεστώτος, μετά όμως από καθαρή προδοσία αξιωματικοί συλλαμβάνονται και φυλακίζονται. (βλπ. μαρτυρίες του Γεώργιου Καρούσου)

To Έντονο Παρασκήνιο λίγο πριν από την δημιουργία της Οργάνωσης

• Στο πλαίσιο συνεδρίου της Βορειοατλαντικής συμμαχίας στην Λισσαβώνα, οι Υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδος και Τουρκίας συναποφασίζουν όπως το Κυπριακό πρέπει πλεόν να επιλυθεί οριστικώς εντός τριμήνου και να καμφούν όλες οι αντιρρήσεις του λαού έστω και με την βία (Ε.Φ.). Το γεγονός τρομοκρατεί τον Μακάριο που επιθυμεί τώρα εντατικές Ενδοκυπριακές Συνομιλίες.
• Φοβούμενος ακόμη για το τί θα επέλθει, σε ομιλία του στην Γιαλούσα κάνει μια θεαματική πολιτική στροφή προς την «Ένωση» και ζητά στήριξη από τους αντιφρονούντες ενωτικούς! (Κληρίδης και Ντενκτάς τον επικρύνουν εντονότα, ενώ ο Δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος αρχίζει να δυσφορεί με την συμπεριφορά του.) Η κίνησις αυτή του Αρχιεπισκόπου στην Γιαλούσα χαιρετίστικε αμέσως από τους ενωτικούς και προσπαθούν οι ίδιοι να ρίξουν γέφυρες και προς τους δύο για την επιστροφή του Διγενή.
• Στην Ελλάδα ο Γρίβας που βρίσκεται ακόμη σε στενή επιτήρηση από το χουντικό καθεστώς δέχεται την πρόταση-πρόσκληση με πολλές όμως επιφυλάξεις. Οι εφημερίδες αναφέρουν για εξαφάνιση του Γρίβα ενώ ο Μακάριος δεν φαίνεται σε καμμία στιγμή αρνητικός  για ενδεχόμενο επιστροφής του Γρίβα στην Κύπρο.

Οργάνωσις Γρίβα (Η ονομασία «ΕΟΚΑ Β΄» πλάστηκε αργότερα από τους πολέμιους της)

• Ο 72χρονος στρατηγός της ΕΟΚΑ καταφθάνει μυστικά με καράβι στην Κύπρο την 1η Σεπτεμβρίου 1971 μαζί με τον Γεώργιο Καρούσο αλλά και τον Σταύρο Σύρο και ξεκινά αμέσως τις προετοιμασίες του για τον μεγάλο αγώνα. Συναντάται με παλιούς αγωνιστές όπως ο Παπαφώτης και γίνονται μυστικές συναντήσεις. Λίγες βδομάδες αργότερα ο Διγενής συναντάται προσωπικά και με τον Μακάριο, ωστόσο ο Αρχιεπίσκοπος υπαναχωρεί και αλλάζει για ακόμη μια φορά την στάση του, έτσι ναυαγεί κάθε ελπίδα συνεννόησης των δύο ηγετών παρά και τις αντιπροτάσεις του Γρίβα για κοινής αποδοχής Πρόεδρο της Δημοκρατίας και συνέχισης του αγώνος μέχρι την τελική δικαίωση κάνοντας παράλληλα δημοψήφισμα .
• Η Οργάνωσις δημιουργήθηκε από τον Γρίβα κατά το πρώτυπο του ανταρτοπολέμου της ΕΟΚΑ αλλά η προετοιμασία είχε ήδη ξεκινήσει και απλά χρειαζόταν ο αρχηγός εκείνος που θα κατάφερνε να τους συνενώσει. Ο Αρχηγός δεν δημιούργησε κάποιο επιτελείο. Σε κάθε πόλη και κωμόπολη διορίστηκαν Τομεάρχες και Υποτομεάρχες και τοπικικούς ομαδάρχες. Τομεάρχες, Υποτομεάρχες και μέλη της οργάνωσης ήταν κατά κανόναν τα έμπιστα μέλη της ΕΟΚΑ αλλά και πιο νέοι και ένθερμοι πατριώτες.
• Η ΕΟΚΑ Β΄είχε ένα αντικειμενικό σκοπό και στόχο: την άσκηση πιέσεων ώστε τελικώς να εξαναγκαστεί η κυπριακή κυβέρνηση και το πολιτικό κατεστημένο του νησιού να επιστρέψουν πίσω στο πάγιο αίτημα του λαού μας για Αυτοδιάθεση-Ένωση, να μην εγκαταλειφθεί το όραμα της Ένωσης.
• Παράλληλα δημιουργείται η ΕΣΕΑ για την προβολή και την διαφώτιση των πολιτικών θέσεων του Στρατηγού. (Για τον ίδιο λόγο είχε και το ΄55-΄59  δημιουργηθεί η ΠΕΚΑ). Στην ΕΣΕΑ εντάχθηκαν ακόμη και υπουργοί του Μακαρίου, πολιτικοί, βουλευτές, επιχειρηματίες, ιερείς, στρατιωτικοί, αστυνομικοί, εκπαιδευτικοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί υπάλληλοι, νέοι και νέες από κάθε περιοχή της Κύπρου ενώ στην Ελλάδα υπήρχε ήδη δημιουργηθεί ένας πυρήνας φοιτητών ΔΡΑΣΙΣ, όπως και κάποιοι Ελλαδίτες.

Ο στρατηγός Γρίβας εξηγώντας στον αρχιεπίσκοπο Μακάριο με επιστολή του στις 16 Μαΐου 1972, τους λόγους της επανόδου του στην Κύπρο, έγραφε:
«….Μακαριώτατε, ό,τι με παρεκίνησε να κατέλθω εκ νέου εις Κύπρον, διασπάσας στενώτατον πέριξ μου κλοιόν εις Αθήνας και διακινδυνεύσας ένα επικίνδυνον θαλάσσιον πλουν, ήτο η επιθυμία μου να προσφέρω και τας τελευταίας μου δυνάμεις εις τον αγώνα της Ενώσεως. Θα απετέλει τραγικήν παρεξήγησιν να νομισθή ότι εις ηλικίαν 74 ετών κατήλθον εις Κύπρον διά να μοιρασθώ μεθ’ υμών την εξουσίαν και να απαρνηθώ τας αρχάς μου, διά τας οποίας επολέμησα και διεκινδύνευσα εν Κύπρω. Υπό την αρχηγίαν μου ο Κυπριακός λαός εθυσιάσθη και εδοξάσθη επί τετραετίαν, διά να απολαύση το δώρον της Ενώσεως. Αισθάνομαι βαρυτάτας τας ευθύνας μου έναντι των θυσιασθέντων παλληκαριών μου και όλου του μάρτυρος Κυπριακού λαού. Τας θυσίας του λαού τούτου είμαι αποφασισμένος να αξιοποιήσω και τα δικαιώματα τούτου να διεκδικήσω πάση θυσία. Και εις την πορείαν μου ταύτην θα ανατρέψω οιαδήποτε εμπόδια, οθενδήποτε προβαλλόμενα. Μακαριώτατε, εκ της επιστολής σας φαίνεται ότι δεν υπάρχει έδαφος δι’ ειλικρινή συνεννόησιν και συνεργασίαν. Πριν όμως διαχωρίσω πλήρως τας ευθύνας μου, και διά να αντιληφθή ο Ελληνισμός ολόκληρος τας ειλικρινείς προθέσεις μου και την αγάπην που αισθάνομαι διά τον δύσμοιρον αυτόν τόπον, σας προσφέρω μίαν υστάτην ευκαιρίαν, διά να αναλογισθήτε τας ευθύνας σας έναντι τούτου και να αποδείξητε δι’ έργων την επιθυμίαν σας να συνεργσθήτε μετ’ εμού διά την σωτηρίαν του…».

Έναρξη της Ένοπλης Δράσης της Οργάνωσης

• Ο Στρατηγός αρχίζει να επεξεργάζεται και να υλοποιεί διάφορα σχέδια με δολιοφθορές εγκαταστάσεων, κλοπές όπλων, εκρηκτικών υλών και ανατινάξεις αστυνομικών σταθμών και αυτοκινήτων. Σε μια εντυπωσιακή ενέργεια μέλη της ΕΟΚΑ Β΄καταλαμβάνουν σε μία νύχτα όλους τους μεγάλους αστυνοκικούς σταθμούς της Κύπρου. Το πρώτο σχέδιο για ανατροπή του Μακαρίου έφερε την κωδική ονομασία «ΣΦΕΝΔΟΝΗ». Το σχέδιο γίνεται γνωστό στις αρχές ενώ και οι δύο υπαρχηγοί Σύρος (Τομεάρχης Λεμεσού) και Καρούσος διαφωνούν ως προς το αν μπορεί πράγματι να επιτύχει το σχέδιο χωρίς την βοήθεια της ΕΦ. Το σχέδιο τελικώς εγκαταλείπεται πρωτού καν ξεκινήσει. Ο Μακάριος ζητά από τον Παπαδόπουλο να τον βοηθήσει έμπρακτα.
• Αντιλαμβανόμενος ο Μακάριος τον κίνδυνο που τον περιζώνει, ζητά από τον Παπαδόπουλο να επιτρέψει την δημιουργία Εφεδρικού Στρατιωτικού Σώματος μέσα στις τάξεις της Αστυνομίας. Ο Παπαδόπουλος το επιτρέπει έτσι το εφεδρικό θα γίνει το αντίπαλο δέος της Οργάνωσης. Ο Παπαδόπουλος ζητά όμως και την διάλυση των υπόλοιπων παραστρατιωκών οργανώσεων που μάχονται υπέρ του Αρχιεπισκόπου, καθώς όλα αυτά τα χρόνια δρουν ανενόχλητοι. Ο Μακάριος θα κάνει αμέσως το πρώτο όχι όμως και το δεύτερο. Στις αρχές του 1972 το εφεδρικό έχει στις τάξεις της 2000 ενόπλους (Όλοι τους πιστοι Μακαριακοί, Ακελικοί και ορκισμένοι ΑντιΓριβικοί). Τον Ιανουάριο 1972, ο Μακάριος εισήγαγε οπλισμό, μεταξύ τους και αντιαρματικά, από την Τσεχοσλοβακία, τον οποίο αποθήκευσε στο υπόγειο της Αρχιεπισκοπής. Ανάμεσα στα όπλα υπήρχαν και αντιαρματικά, αποσκοπώντας στην ίδρυση προσωπικού στρατού.
• Συλλαμβάνεται τότε ο Σύρος, ενώ ξεκινούν τα πρώτα κρούσματα απειθαρχίας στην Οργάνωση. Οι συγκρούσεις μεταξύ Γριβικών-Μακαριακών θα κορυφωθούν και δεν θα αργήσουν και οι πρώτοι νεκροί. Πολλοί γνωστοί Γριβικοί και αντιφρονούντες αναφέρονται πλεόν ως καταζητούμενοι, ενώ δεν διστάζουν να απειλούν απροκάλυπτα και τις οικογένειες τους. Ο Παπαδόπουλος θα καταδικάσει την δράση του Γρίβα αλλά όχι του Εφεδρικού και των παραστρατιωτικών οργανώσεων που ακόμη υπάρχουν.
• Εκπονούνται νέα σχέδια για δολοφονία του Μακαρίου ενώ οι Μακαριακοί σχεδιάζουν δολοφονία του Γρίβα.
• Ο Παπαδόπουλος εξαγγέλει εκλογές και παραιτείται από «Πρωθυπουργός της Κυβέρνησης», διορίζοντας τον Σπύρο Μαρκεζίνη, ο οποίος προετοιμάζεται για βουλευτικές εκλογές και ζητά την πολιτικοποίηση του αγώνος ΕΟΚΑ Β΄. Ο Ιωαννίδης όμως παρακολουθεί από κοντά τις εξελίξεις και ετοιμάζεται για δράση. Το Πολυτεχνείο θα του δώσει την ευκαιρία να καταλάβει την εξουσία από τον Παπαδόπουλο(Μαρκεζίνη) και να αναλάβει ο ίδιος τα ηνία του κράτους από το παρασκήνιο. Ο Ιωαννίδης σε αντίθεση με τον Παπαδόπουλο είναι εναντίον του Αρχιεπισκόπου και θέλει ο ίδιος να ελέξει της ΕΟΚΑ Β΄. Ο Ιωαννίδης αποστέλλει τέσσερεις αξιωματικούς (Δαμασκηνός) για να εντοπίσουν και να εκτελέσουν τον Γρίβα.
• Στην Κύπρο τα βασανιστήρια εναντίον των πολιτικών κρατουμένων και το κυνηγητό των καταζητουμένων είναι πλέον καθημερινό και ανελέητο. Η έλλειψη οικονομικών πόρων και χρημάτων φέρνουν την Οργάνωση σε δεινή θέση απέναντι σε ένα «κράτος με ανεξάντλητους οικονμικούς πόρους και μέσα». Στην τελευταία του συνέντευξη τον Αύγουστο του 1973 ο Γρίβας κάνει λόγω για πολιτικοποίηση του αγώνα του αλλά ο Μακάριος αρνείται και εντείνει τις προσπάθιες του για την τελική νίκη. Νέα κρούσματα απειθαρχίας από μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ και αιματηρά επεισόδια χωρίς εντολή Γρίβα.
• Στην Κυπριακή Βουλή προετοιμάζουν ψήφισμα καταδίκης του Γρίβα. Τελικά καταδικάζουν την Βία και την Αντιβία. Λίγες μέρες αργότερα στις 27 Ιανουαρίου 1974 ο στρατηγός Γρίβας πεθαίνει στο κρησφύγετο του στη Λεμεσό. Ακολουθεί μία τριήμερη εκεχειρία και τα ζωτικά όργανα του Αρχηγού αφαιρούνται για να εξεταστούν από ιατροδικαστές.

Ο Ταγματάρχης Καρούσος με μετριοπαθή ανακοίνωση του εξέφρασε τη θέληση να ανασταλεί ο αγώνας της ΕΟΚΑ Β’.
«ΕΟΚΑ Β’ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ.
Γνωρίζομεν εις τον κ. Πρόεδρον της Δημοκρατίας, τα πολιτικά κόμματα και τον ελληνικόν Κυπριακόν λαόν, ότι η ΕΟΚΑ Β διέταξε την αναστολήν της δράσεως της επί τω σκοπώ όπως παράσχη τον χρόνον της απαραιτήτου ηρεμίας, διά τον υπεύθυνον θετικόν και πατριωτικόν χειρισμόν του εθνικού μας θέματος. Προϋποθέτει τούτο, ότι θα εύρη ανταπόκρισιν υπό των οργάνων ασφαλείας, αλλά και των κατευθυνομένων του παρακράτους, επ’ αγαθώ του λαού μας.
Πάσα ενέργεια εις βάρος τυχόν φυλακισμένων μας, καταζητουμένων ή ελευθεροκινουμένων μελών μας, ως και φθορά περιουσιών των ενωτικών, θα προκαλέση τας σοβαράς αντιδράσεις της Οργανώσεως, εφ’ ων την ευθύνην θα φέρουν οι απρόσεκτοι ή οι αστόχως υποθέτοντες ότι ο αποθανών Αρχηγός, κατέλιπεν αναποφάσιστα ορφανά.
Η παρούσα ανακοίνωσις δεν αποτελεί όρον, αλλ’ εκ καθήκοντος προσφοράν προς το σύνολον υπό την βεβαιότητα ότι αύτη θα εκτιμηθή. Οι προς πάσαν κατεύθυνσιν υπεύθυνοι Άνδρες, ας δώσουν τα δείγματα του πατριωτισμού και της συνέσεως των.
Ο ΔΙΟΙΚΗΤΗΣ ΤΗΣ ΕΟΚΑ Β».

Αντίθετα η ημερησία διαταγή που εκδόθηκε από την οργάνωση αναφέρει ότι ο αγώνας της θα συνεχιζόταν:

ΜεταΓριβική ΕΟΚΑ Β΄

• Με νεκρό τον Γρίβα. ο Μακάριος βέβαιος πλέον για την διαφαινόμενη νίκη του, δίνει εντολή για τριήμερο εθνικό πένθος και παύση όλων των επιχειρήσεων. Ζητά παράδοση όλων των όπλων από την ΕΟΚΑ Β΄. Η Κυπριακή Βουλή θα ανακήρυξει τον νεκρό αρχηγό σε έκτακη συνεδρία της ως «Άξιον Τέκνον της Πατρίδος» (Ο παραλογισμός συνεχίζεται). Ο θάνατος όμως του Στρατηγού Γρίβα στις 27 Ιανουαρίου 1974 θα προκαλέσει πλήρη διάσπαση στις τάξεις της Οργάνωσης. Τα ικανότερα στελέχη της οργάνωσης διαφωνούν μεταξύ τους και ακολουθούν ξεχωριστή πολιτική. Ο Ιωαννίδης θέλει να ελέξει άμεσα την οργάνωση για να μην αυτοδιαλυθεί έτσι στέλνει τον Αθανάσιο Σκλαβενίτη.
• Ο Σύρος (ο οποίος είχε ήδη συλληφθεί από το Εφεδρικό) αποχωρεί οριστικά από την οργάνωση και φεύγει για Ελλάδα. Ο Καρούσος αν και αρχικώς αυτοχρίζεται «Διοικητης της ΕΟΚΑ Β΄» μη μπορώντας να επιβάλει την θέση του για πολιτικοποίηση του αγώνος εγκαταλείπει και αυτός την Κύπρο μυστικά μετά από ένα μήνα. Τις αποχωρήσεις Σύρου-Καρούσου ακολουθούν και άλλοι τομεάρχες, υποτομεάρχες και άλλα ακόμα πρωτοκλασάτα στελέχη-μέλη της οργάνωσης αποστασιωπιούνται. Ο Ιωαννίδης αναλαμβάνει και πάλι δράση και προσπαθεί να έρθει σε συνεργασία με κάποιους από τους εναπομείναντες Τομεάρχες (Λεμεσού, Αμμοχώστου και Καρπασίας), οι ίδιοι οι τομεάρχες όμως δεν μπορούν να συνεργαστούν πλέον με κανένα αφού τους ενδιαφέρει πρωτίστως η ανάληψη της ηγεσίας της οργάνωσης (Παπαδόπουλος, Κωνσταντίνου, Χριστοδουλίδης) και η επιβολή της δικής τους πολιτικής γραμμής. Η ανασύνταξης είναι πλέον οριστικά ανέφικτη γίνονται μόνοι κάποιοι φόνοι για λόγος ανντεκδίκησης και μόνο.
• Ο Μακάριος μετά τον θάνατο του Γρίβα έχει αναθαρρήσει πλήρως και είναι έτοιμος να διατάξει τελική επίθεση κατά της Οργάνωσης και σε σχετικά ελάχιστο χρόνο το Εφεδρικό και η Αστυνομία θα επιτύχει αλλεπάλληλα καθοριστικά και νικηφόρα χτυπήματα σε όλες τις πόλεις. Ο αριθμός των φυλασκισμένων μελών της Οργάνωσης μεγαλώνει μέρα με τη μέρα και οι βαρβαρότητες του Εφεδρικού βρίσκονται στο απόγειο του. Πρωτοκλασάτα στελέχη της Οργάνωσης συλλαμβάνοντα και οδηγούνται στη φυλακή ενώ άλλοι εγκαταλείπουν αγανακτισμένοι λόγω της ανυπαρξίας ηγεσίας, σχεδίου και χρημάτων. Πλέον είναι θέμα χρόνου η οριστική εξόντωσης της οργάνωσης όπως και όλων των αντιπάλων του Μακαρίου.
• Ο Ιωαννίδης αρχίζει τότε να σκέπτεται σοβαρά πλέον τον ενδεχόμενο της ανατροπής του Μακαρίου με δυνάμεις της ΕΦ. Η πρώτη του σκέψης ήταν να γίνει πραξικόπημα όταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος θα έφευγε για ένα προγραμματισμένο ταξίδι, τούτο όμως δεν έγινε. Ο Μακάριος αλληλογραφεί και πάλι στον Καραμανλή και τον Βασιλιά με θέμα την ανατροπή της Χούντας και την άμεση επαναφορά της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Έτσι την 1η Ιουλίου 1974 ο Μακάριος σκόπιμα θα ξεσπαθώσει φανερά εναντίον του Ταξίαρχου Ιωαννίδη και της Χούντας, των Ελλήνων Αξιωματικών στην Κύπρο, και της ΕΟΚΑ Β΄, θα μιλήσει για «Δημοκρατία». Στη δισέλιδη επιστολή του προς τον «Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας» Στρατηγό Φ. Γκιζίκη θα τον διατάξει εντός 20 ημερών να αποχωρήσουν όλοι οι Έλληνες Αξιωματικοί της Ε.Φ. (περ 600) και την άμεση μείωση της στρατιωτικής θητείας στην Κύπρο στους 14 μήνες. Παράλληλα επεξεργάζεται σχέδιο οριστικής διάλυσης της ΕΦ και αντικατάστασης της από την αστυνομία, το εφεδρικό και μιαν ομάδα 1000 ένοπλων ακελικών.
• Στις 11 Ιουλιου 1974 συλλαμβάνεται και το τελευταίο ισχυρό στέλεχος της ΕΟΚΑ Β΄ο τομεάρχης Λεμεσού Λευτέρης Παπαδόπουλος. Η οργάνωση έχει πλέον οριστικά σβήσει.
• Ο Ιωαννίδης μαζί με τους Αρχηγούς των Ενόπλων Δυνάμεων αποφασίζει την διενέργεια πραξικοπήματος και βίαιη ανατροπή του Μακαρίου κάνοντας χρήση των επίλεκτων δυνάμεων της Ε.Φ. Ο Ιωαννίδης θα αποστείλει στις 14 Ιουλίου στην Κύπρο τον ΑΘ. Σκλαβενίτη για να τεθεί επικεφαλής των ατάκτων μελών της ΕΟΚΑ Β΄.